فصلنامه مطالعات هنر

فصلنامه مطالعات هنر

بازنمایی حقوق کودکان در تعاملات چندوجهی نوشتار و تصویر؛ تحلیل انتقادی کتاب فارسی پایه سوم ابتدایی بر مبنای الگوی کرس و ون‌لیوون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی گروه زبان و ادبیات فارسی
2 عضو هیئت علمی فرهنگستان هنر
10.22083/ssa.2026.582887.1134
چکیده
کتاب‌های درسی به‌مثابه رسانه‌های چندوجهی، نقشی بنیادین در جامعه‌پذیری حقوقی کودکان دارند. مسئله اصلی این پژوهش، نارسایی در بازنمایی نظام‌مند و چندوجهیِ حقوق کودک در داستان‌های مصور کتاب فارسی پایه سوم ابتدایی (چاپ ۱۴۰۲) است. در این پژوهش هدف گذاری از تحلیل‌های صرفاً محتوایی به تحلیل سیاست‌پژوهانه، با روش کیفی و با تکیه بر «نظریه چندوجهی» و «گرامر طراحی بصری کرس و ون‌لیوون»، انجام شده و در آن به بررسی هم‌نشینی متن و تصویر در ۴ داستان مصور پرداخته شده است. راه‌حل‌های سیاستی پیشنهاد شده بر پایه تحلیل داده‌های عینی، شامل «اصلاح الگوی تقسیم کار نشانه‌ای»، «تنوع‌بخشی به روایات بصری برای پوشش حقوق مغفول (مانند کودکان کار و دارای نیازهای ویژه)» و «تدوین دستورالعمل‌های چندوجهی برای طراحان کتاب‌های درسی» است. یافته‌ها نشان می‌دهد با وجود تعامل پویا میان متن و تصویر، خلأهایی در استفاده آگاهانه از ظرفیت‌های بصری برای تبیین کامل پیمان‌نامه حقوق کودک وجود دارد که نیازمند بازنگری راهبردی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Representation of Children’s Rights in Multimodal Text-Image Interactions: A Critical Analysis of the Third-Grade Persian Textbook Based on the Kress and van Leeuwen Framework

نویسندگان English

Maryam Jalali 1
Fatemeh Benvidi 2
1 Member faculty
2 Faculty Member at the Academy of Arts
چکیده English

Textbooks, as multimodal media, play a fundamental role in the legal socialization of children. The central issue of this study is the inadequacy in the systematic and multimodal representation of children’s rights within the illustrated stories of the third-grade Persian textbook (2023 edition). Moving beyond purely content-based analysis, this research adopts a policy-oriented approach using a qualitative method rooted in Kress and van Leeuwen’s “Multimodal Theory” and “Grammar of Visual Design.” The study examines the interplay between text and image across four selected illustrated stories. Based on the objective data analysis, proposed policy solutions include “revising the pattern of semiotic division of labor,” “diversifying visual narratives to address neglected rights (such as child labor and children with special needs),” and “developing multimodal guidelines for textbook designers.” The findings indicate that despite a dynamic interaction between text and image, there are gaps in the conscious utilization of visual affordances to fully articulate the Convention on the Rights of the Child, necessitating a strategic revision.

کلیدواژه‌ها English

Educational Policy Research
Children’s Rights
Multimodal Theory
Semiotic Analysis
Persian Textbook

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 27 خرداد 1405